Historiek H-VV ‘Volwassenvorming’

De afdeling H-VV Antwerpen – kern Volwassenvorming – is de benaming van de vroegere afdeling Humanistisch Verbond Antwerpen, als gevolg van de globale fusie in 2004 van de vrijzinnige verenigingen OVM, HV en Grijze Geuzen, teneinde te kunnen beantwoorden aan de bepalingen van het decreet van 4 april 2003 betreffende het sociaal-cultureel volwassenenwerk.

Een jonge afdeling lijkt het dus wel, maar het tegendeel is zeker waar!
HV-Antwerpen vormde namelijk, samen met haar Gentse tegenhanger, de bakermat van de na-oorlogse georganiseerde vrijzinnigheid in Vlaanderen! Van de meer dan 40 verenigingen die in 1937 aangesloten waren bij de Vlaamse Vrijdenkersfederatie bleef na de Tweede Wereldoorlog niet veel over. In 1951 kwam er wel een opvolger met de Vrijdenkersunie, maar buiten het Antwerps bastion waren er toen in Vlaanderen niet veel vrijdenkerskernen aanwezig en zelfs die beperkte zich tot kleinschalige activiteiten als Het Feest van de Vrijzinnige Jeugd en de controle over de Antwerpse afdeling van De Belgische Vereniging ter Bevordering van de Lijkverbranding.

In 1946 werd in Nederland door enkele intellectuelen een Humanistisch Verbond opgericht. De invloed ervan in Vlaanderen beperkt tot de aansluiting van een beperkt aantal individuele leden, waaronder als meest bekende Gerard Walschap. Het bleef echter nog een aantal jaren wachten op een gelijkaardig Vlaams initiatief. Een bescheiden (en mislukte) poging om in 1948 tot een afdeling Vlaanderen te komen niet te na gesproken, bleef het wachten tot 1950 alvorens schot in de zaak kwam, niet toevallig via een opstoot van levensbeschouwelijke polarisering door de Koningskwestie en de eruit voortvloeiende meerderheidspositie van de CVP.

Spijtig genoeg is niet zo veel te boek gesteld over deze vroegste geschiedenis van het HV, liberdat wordt voorgesteld als het geesteskind van Robert Dille, toenmalig directeur van de Antwerpse Stedelijke Hogere en Middelbare School.
Nadat Robert Dille zich eerst aansloot bij HV Nederland, besloot hij reeds enige maanden later zich aan een gelijkaardig initiatief in Vlaanderen te wagen. Hij vond daarbij gehoor bij Karel Cuypers, studieprefect aan het atheneum van Hoboken en Lucien De Coninck, hoogleraar biologie aan de RUG. In 1951 was het Humanistisch Verbond Vlaanderen een feit. HV had dus ook haar drie kraaiende hanen… (1)

Antwerpen… bakermat van een Vlaams HV. Maar wat dan met de Antwerpse afdeling?
Hoewel Antwerpen samen met Gent steeds het sterkste bolwerk is geweest van dat HV is een archief spoorloos. Opzoekingen en contacten leverden weinig of niets op. Het correct identificeren van de initiatiefnemers voor die OVM_Fakkellogo_helder2 afdeling is dus niet eenvoudig. Toch vinden we terug dat de eerste openbare vergadering werd gehouden op 15 januari 1953 met een academische zitting en spreekbeurten van Karel Cuypers en Antoon Vloemans. Zijn de echte stichters ons dus onbekend dan het is vrij duidelijk dat de voornaamste bestuursleden in het onderwijs dienen gezocht te worden. Robert Dille en Karel Cuypers werden reeds vernoemd. Later vinden we als voorzitter hoogleraar Rudolf Roels terug, met als actieve bestuursleden Herman Buskens, Michel Oukhow en André Vanhassel, toen allen relatief jonge athenealeraars.

Karel Cuypers

Karel Cuypers

Ontstaan in deze intellectuele kringen bevestigde ook de afdeling Antwerpen zich in hoofdzaak via een lezingen- en debattencultuur waarbij de diversiteit van meningen belangrijker werd geacht dan het uitwerken van een positieve synthese, hetgeen niet van aard bleek een ruim publiek van onverschillige buitenkerkelijken aan te trekken. Prominente vrijzinnigen stelden dat het humanisme positief en in sociale zin omlijnd moest worden. HV Antwerpen speelde in 1960-’61 daarop volledig in en onder het voorzitterschap van André Vanhassel ging het bestuur een uitgesproken sociale koers varen, waarbij het zich niet langer onthield van collectieve stellingnamen in maatschappelijke kwesties. De lezingen-en debattencultuur maakte plaats voor interactieve debatten en forums die als einddoel de formulering van een positieve en gesynthetiseerde inhoud van het humanisme hadden, dat zich over alle mogelijke maatschappelijke problemen een beeld vormde en er zich collectief over uitsprak. Deze nieuwe aanpak boekte ondubbelzinnige resultaten. De belangstelling voor de activiteiten van de Antwerpse afdeling steeg zienderogen en zelfs tot daarvoor nooit eerder gehaalde aantallen.

Michel Oukhow

Michel Oukhow

Michel Oukhow, de grijze eminentie van de georganiseerde vrijzinnigheid zou in diezelfde zin jarenlang de afdeling HV-Antwerpen leiden tot in de late jaren ’80.
Een jonge generatie (Eddy Borms en Frank Stappaerts) zou nadien de afdeling Antwerpen op dezelfde weg verder loodsen tot de voornoemde fusie en de opname van het Humanistisch Verbond (HV) in de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging (H-VV) een feit werd.
Nadat nog enkele jaren de resp. kernen (volwassenvorming, ouder- en jongerenwerking) administratief onafhankelijk bleven werken, beslisten ze einde 2007 ‘Vrijzinnig Antwerpen’ op te richten en onder die benaming de voornoemde kernen door meer samenwerking een grotere armslag te geven.

Op naar de toekomst!

(1) “Dames en heren, wij zijn de drie kraaiende hanen die ons volk wakker zullen maken.” De socialist Camille Huysmans, de katholiek Frans Van Cauwelaert en de liberaal Louis Franck stonden in 1910 symbool voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit.

 

Advertenties